خانه / آموزش / مالیات بر ارث چیست و چگونه محاسبه می شود؟

مالیات بر ارث یکی از انواع مالیاتی می باشد که به دلیل ظرافتها و پیچیدگی های خاص خود و داشتن اصطلاحات فقهی و حقوقی نسبت به سایر فصول مالیات دشوارتر به نظر رسیده و توجه بیشتری را می طلبد. در این مقاله سعی خواهیم کرد با ساده ترین بیان، نکات مهم مالیات بر ارث را مطرح نماییم .

مالیات بر ارث حقی قانونی است که دولت در ماترک فرد متوفی دارد و وراث ملزم به پرداخت آن هستند. در قانون جدید مالیات بر ارث مشکلاتی که در قانون گذشته وجود داشت رفع گردید. به طور کلی می توان گفت در قانون فعلی مالیات بر ارث ناهماهنگی های قانون قبلی وجود ندارد.

• اموال و دارایی‌های مشمول
• موارد عدم شمول
• نرخ مالیات بر ارث
• طبقه بندی وراث
• تکالیف مودیان
• کالیف اشخاص ثالث در خصوص مالیات بر ارث
• جرایم

مالیات بر ارث چیست ؟

وراث این دغدغه را دارند که مالیات بر ارث چقدر است؟ محاسبه مالیات بر ارث بر چه اساسی تعیین می شود؟ ملاک میزان دارایی فرد متوفی یا سطح درآمد او بوده یا نوع اموال تعیین کننده است ؟ پاسخ روشن است؛ مالیات بر ارث مالیاتی است که به تمام اموال اعم از منقول و غیرمنقول متوفی تعلق می‌گیرد. وراث قبل از تقسیم و تصرف ارثیه متوفی باید نسبت به انحصار وراثت اقدام نمایند و مقدمه آن پرداخت مالیات بر ارث است .

اموال و دارایی‌های مشمول مالیات بر ارث

• سپرده‌های بانکی
• اوراق مشارکت و انواع اوراق بهادار
• سهام و سهم الشرکه
• حق الامتیاز و اموال و حقوق مالی
• انواع وسایل نقلیه موتوری
• املاک

موارد عدم شمول مالیات بر ارث

• وجوه بازنشستگی و وظیفه
• مزایای پایان خدمت
• مطالبات مربوط به خسارت اخراج
• باز خرید خدمت و مرخصی استعلاجی استفاده نشده
• بیمه‌های تامین اجتماعی
• وجوهی که از هرگونه بیمه گذار دریافت می‌شود مانند بیمه عمر، خسارت فوت و دیه
• اموال موقوفه و اثاثیه محل سکونت متوفی

نرخ مالیات بر ارث

نرخ مالیات بر ارث، بستگی به نوع ماترک داشته و این نرخ متفاوت است. به موجب قانون، درصد مالیات بر ارث  صورت ذیل می باشد.

⦁ سپرده‌های بانکی و اوراق بهادار به میزان ۳%
⦁ سهام و سهم الشرکه معادل یک و نیم برابر نرخ‌های مطرح شده در ماده ۱۴۳ در زمان انتقال ارث که به موجب ماده ۱۴۳ از هر نقل و انتقال سهام و حق تقدم سهام شرکت‌ها در بورس‌ها یا بازارهای خارج از بورس به میزان ۰.۵% ارزش فروش سهام مالیات کسر می‌گردد.
⦁ حق امتیاز و سایر اموال و حقوق مالی برابر ۱۰% ارزش روز در زمان انتقال به وارث
⦁ وسایل نقلیه موتوری به میزان ۲% بهای اعلامی توسط سازمان امور مالیاتی
⦁ املاک معادل یک و نیم برابر نرخ‌های بیان شده در ماده ۵۹ نسبت به ارزش ملک در زمان انتقال به وارث که به موجب این ماده، نقل و انتقال املاک با نرخ ۵% و انتقال حق واگذاری با نرخ ۲% در زمان انتقال ملک مشمول مالیات می‌شود.
⦁ درصورتی که فرد متوفی در خارج از ایران اموال و دارایی‌هایی داشته باشد، ابتدا مالیات بر ارث مطابق با قانون کشوری که اموال در آن وجود دارند کسر شده و به میزان ۱۰% از ارزش اموال در کشور محل دارایی، در ایران مشمول مالیات می‌شوند.

طبقه بندی وراث

تعیین درصد مالیات بر ارث به نسبت وارث با متوفی بستگی دارد. به همین جهت، وراث در سه طبقه تقسیم بندی می شوند.

⦁ وراث طبقه اول شامل پدر، مادر، زن، شوهر، اولاد و فرزندان اولاد
⦁ وراث طبقه دوم شامل اجداد، برادر، خواهر و فرزندان آن‌ها
⦁ وراث طبقه سوم شامل عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندان آن‌ها

اهمیت این طبقه بندی در آن است که نرخ مالیات بر ارث با استناد به ماده ۱۷ قانون مالیاتهای مستقیم برای وراث طبقه اول بوده و درصورتی که وراث از طبقه دوم و سوم باشند، درصد مالیات بر ارث برای آن‌ها دو و چهار برابر می‌شود. به عبارت ساده تر اگر وراث از طبقه دوم بودند دوبرابر نرخ های ذکر شده و اگر از طبقه سوم بودند به میزان چهار برابر نرخ طبقه اول باید مالیات بپردازند.

مطابق تبصره ۳ ماده ۱۷ ق.م.م، در صورتی که متوفی و وراث، تبعه خارجی باشند، اموال و دارایی های متوفی که در ایران واقع است، مشمول مالیات به نرخ وراث طبقه اول خواهد بود.

مطابق تبصره ۴ ماده ۱۷ ق.م.م، در مواردی که وراث سهم خود از اموال موضوع بندهای ۲، ۴ و ۵ این ماده را به اشخاص ثالث یا وراث دیگر انتقال دهند، علاوه بر مالیات بر ارث به شرح فصل مالیات بر ارث، مشمول مالیات طبق مقررات فصول مربوط خواهند بود.

مطابق تبصره ۵ ماده ۱۷ ق.م.م، حقوق ناشی از عقود اجاره به شرط تملیک با بانک ها و سایر نهاد های مالی و اعتباری، نسبت به عرصه و اعیان املاک بر اساس ارزش معاملاتی در تاریخ ثبت انتقال به نام وراث محاسبه خواهد شد.

تکالیف مودیان مالیات بر ارث

⦁ تکالیف مودیان مالیات بر ارث طبق ماده ۲۶ ق.م.م تصریح شده است و وراث متوفی (منفردة يا مجتمعا) یا ولی یا امین یا قیم یا نماینده قانونی آنها موظفند به منظور کسر هزینه های کفن و دفن در حدود عرف و عادات و واجبات مالی و عبادی در حدود قواعد شرعی و دیون محقق متوفی از ماترک موضوع ماده ۱۷ ق.م.م، ظرف مدت یک سال از تاریخ فوت متوفی اظهارنامه ای حاوی کلیه اقلام ماترک با تعیین ارزش روز زمان فوت و تصریح مطالبات و بدهی ها طبق فرم نمونه مخصوصی که از طرف سازمان امور مالیاتی تهیه می شود به انضمام مدارک زیر به اداره امور مالیاتی صلاحیت دار تسلیم نماید.

⦁ تصویر گواهی شده اسناد مربوط به بدهی ها و مطالبات متوفی.
⦁ تصویر گواهی شده کلیه اوراقی که مثبت حق مالکیت متوفی نسبت به اموال و حقوق مالی است.
⦁ تصویر گواهی شده آخرین وصیت نامه متوفی اگر وصیت نامه موجود باشد.
⦁ در صورتی که اظهارنامه از طرف وکیل یا قیم یا ولی داده شود تصویر گواهی شده وکالت نامه یا قیم نامه
⦁ تصویر گواهی فوت از مراجع ذیربط

تکالیف اشخاص ثالث در خصوص مالیات بر ارث

مطابق ماده ۳۴ ق.م.م، اشخاص زیر مجاز نیستند قبل از اخذ گواهی پرداخت مالیات مربوط موضوع قانون مالیات های مستقیم، اموال و دارایی های متوفی را به وراث یا موصی له تسلیم کنند و یا به نام آنها ثبت و یا معاملاتی راجع به اموال و دارایی های مزبور انجام دهند.

⦁ بانک ها و سایر مؤسسات مالی و اعتباری، شرکت ها، مؤسسات، نهادهای عمومی غیردولتی و سایر اشخاص حقوقی دولتی و غیردولتی که وجوه نقد یا سفته یا جواهر و یا هر نوع مال دیگر از متوفی نزد خود دارند.
⦁ ادارات ثبت اسناد و املاک موقعی که مال غیرمنقول را به اسم وراث یا موصی له ثبت می نمایند.
⦁ دفاتر اسناد رسمی موقعی که می خواهند تقسیم نامه یا هر نوع معامله وراث راجع به اموال و دارایی های متوفی را ثبت نمایند.
⦁ شرکت هایی که متوفی در آنها مالک سهام یا سهم الشرکه می باشد.
⦁ شرکت های کارگزاری، صندوق های سرمایه گذاری و سایر نهاد های مالی
⦁ صندوق های دادگستری و صندوق های ادارات ثبت اسناد و املاک کشور

کارکنان مقصر کلیه اشخاص حقوقی مذکور، در صورت عدم ارسال حکم یا عدم اخذ مفاصای مالیاتی، علاوه بر مجازات مربوط به تخلفات اداری و قانونی دستگاه مربوط به خود، مکلف به پرداخت جزای نقدی معادل دو برابر خسارت وارده به دولت با اقامه دعوی از طرف سازمان امور مالیاتی کشور به موجب حکم مراجع قضایی ذیربط خواهند بود. این حکم در مورد شرکا و معاونان متخلفان مذکور نیز مجری است.

جرایم

مطابق ماده ۹ آیین نامه اجرایی موضوع تبصره ۲ ماده ۲۶ ق.م.م، عدم تسليم اظهارنامه مالیاتی موضوع ماده ۲۹ ق.م.م یا تسليم اظهارنامه خارج از موعد مقرر موجب تعلق جریمه ماده ۱۹۲ ق.م.م نخواهد بود.